En este momento de reivindicación del colectivo de las enseñanzas artísticas ante la inminente implantación de la LOMCE, en la que se suprimirá la opción del bachillerato en artes, aporto mi granito de arena "pataleando a modo de post", apostando por el derecho a una educación artística integrada en el currículum, que desarrolle de igual manera la vía educativa del alumno que quiera ser abogado o médico, que la del que quiera labrar su futuro como pintor, bailarín, músico o actor.
Si quieres sumarte a la reivindicación firma en este enlace.
Reivindicación de alumnos de artes de Lugo. Foto extraída del Progreso.
A continuación muestro un pequeño fragmento de mi Trabajo Fin de Grado de la titulación de Educación Primaria, sobre la presencia de la danza en el sistema educativo español, en el que analizo los aportes de esta disciplina a la educación integral de las personas, como manifestación expresiva que contribuye al desarrollo físico,
intelectual y afectivo-emocional del individuo.
Fragmento do TFG A presenza da danza na escola
Cristina Lata Villoch
Titora: Carol Gilanders
Universidade de Santiago de Compostela
A danza desde os
inicios da humanidade tivo un papel relevante na formación do individuo ao
longo da historia. Para as civilizacións antigas a palabra mousike era equivalente ás artes das musas, polo que englobaba a
música, a poesía e a danza, consideradas disciplinas indispensables para a
educación integral do ser humano (Trias, 1996).
[…] ningunha parte do corpo queda
inactiva na danza, senón que ao mesmo tempo se exercitan pescozo, pernas e
brazos, exactamente como debe bailar quen se propoña ter o corpo nas mellores
condicións físicas. Ata eu mesmo aprendería con moito gusto de ti, siracusano,
as figuras da danza. E de que che serviría, preguntou o outro. Serviríame para
danzar. Nese momento todos botáronse a rir, e Sócrates, cun xesto moi serio díxolles:
rídesvos de min? acaso porque quero exercitarme e ter saúde, comer e durmir máis
a gusto, ou porque apetécenme esa clase de exercicios […] facendo traballar o corpo
enteiro e telo todo el equilibrado (Jenofonte, Banquete, Madrid, 1993).
Co paso do tempo, o papel da expresión
corporal e a danza foi perdendo relevancia en favor dunha educación máis
intelectual, limitando o corpo á produción de movementos utilitarios.
Noutros países(Fuentes, 2006)Seidel, 2002) García Ruso, 1997) a danza
aparece como unha disciplina máis do currículo do alumnado de ensinanza primaria,
dentro dos estudos de arte.
Cada vez con máis frecuencia, nos EEUU,
inclúense as artes desde os primeiros cursos escolares coa fin de obter
mellores resultados nos estudantes, partindo das “artes integradas”, no ensino
primario e da “introdución ás artes” ou da “educación estética”, onde todas as
artes se ensinan de forma global, tanto no instituto como nos primeiros cursos
da universidade. Outros investigadores como Mueller, Rohwer e Croom (cit. en
Seidel, 2002) tamén falan dos beneficios da inclusión das artes
no sistema educativo, xa que afirman que estas “comparten elementos de
interacción social, desenvolvemento interpersoal e traballo colaborativo”, de
grande importancia para a formación do individuo.
A danza
tería que agardar ata o século XX para abrirse paseniñamente camiño da man de
pensadores, pedagogos e bailaríns, que propugnaban a inclusión desta disciplina
como parte indispensable da formación integral das persoas (Ossona, 1984).
Aínda
que pensamos que unha xustificación sobre os aportes da presenza da danza na
escola non é necesaria, aportamos as reflexións e investigacións de algúns
autores que destacan as posibilidades educativas que nos brinda esta disciplina,
como manifestación expresiva que contribúe ao desenvolvemento físico,
intelectual e afectivo-emocional do individuo e, polo tanto, que incide na súa
saúde e calidade de vida.
A progresiva incorporación de materias artísticas á educación do século XX débese,
en gran parte, ao movemento da Escola Nova. Para Decroly (1871-1932),
a danza, o teatro e o canto, como disciplinas baseadas na expresión
e a observación, deben estar presentes constantemente nas actividades
escolares, xa que engloban todos os medios polos cales o rapaz pode comunicar o
seu estado de ánimo (Lourenço, 1964).
Dalcroze (1865-1950) afirma
que é importante que a educación faga
marchar xuntos o desenvolvemento intelectual e o físico. Por iso loitou por
introducir estes contidos nas escolas e por facer comprender aos educadores o
papel decisivo que a arte debe desempeñar na educación do pobo (Megías, 2009).
Laban (1879-1958)
é un dos primeiros en sinalar a importancia da danza dentro do sistema
educativo, situándoa ao mesmo nivel que o resto das materias. Os seus estudos, centrados
na natureza do movemento da danza e na importancia da creatividade do
movemento, serviron de base do que hoxe entendemos como "danza
educativa" (Fuentes, 2006).
O estilo de vida urbana dificulta en
ocasións o acceso a un entorno que permita ao neno desenvolver actividades
cinéticas, condicionando gravemente o seu desenvolvemento motor. Para Laban
existe unha tendencia, na que os rapaces ao longo do seu proceso de aprendizaxe
adoptan patróns corporais socialmente aceptados, perdendo a súa esencia e
naturalidade. Segundo este autor, o fenómeno está asociado ao proceso de
industrialización das sociedades, sendo posible apreciar unha relación
inversamente proporcional entre o desenvolvemento industrial e o desenvolvemento
corporal (Laban, 1975).
Fux (1981), na mesma liña, no seu
libro Danza. Experiencia de vida,
afirma:
Cando somos nenos necesitamos movernos,
porque movéndonos expresamos as nosas ganas de rir, chorar ou de xogar. A
medida que crecemos, o noso corpo, polos tabús dunha civilización que corrompe
a nosa necesidade de expresión, perde cada vez máis o desexo de mobilización. É
entón cando debemos recorrer, xa adultos, a experiencias para mellorar o físico
en institutos de ximnasia, onde sen pensalo, non só melloramos senón que
descargamos a enerxía acumulada a tantos “non” impostos (Fux 1981).
Gardner (1983), na súa teoría das intelixencias
múltiples, salienta o feito de que todas as intelixencias son igualmente
importantes, polo que o problema no sistema escolar vixente e o marco
socio-cultural é que o seu tratamento é xerárquico, primando a intelixencia
lóxico-matemática e a lingüística, sobre as outras, deixando á marxe materiais
didácticos ou actividades que fomentan o desenvolvemento das “intelixencias de
segunda orde” (a musical, a espacial, a corporal-cinética, a interpersoal e a
intrapersoal). A danza é un dos recursos que os docentes posúen para promover
un proceso de ensinanza-aprendizaxe a través da diversidade de intelixencias,
asumindo que a totalidade dos educandos posúen un diferente grao de
desenvolvemento de cada unha delas, polo que a posta en práctica nas aulas
convértese nunha necesidade.
